تبلیغات
علـــــــــمی و رزمـــــــــــــی - کسوف وخسوف
پنجشنبه 12 خرداد 1390  06:06 ب.ظ
توسط: کیوان

مقدمه:
گرفت‌های ماه و خورشید از بدو تمدن بشری همیشه زیبا و جذاب به شمار نیامده است و چون این پدیده با اوضاع طبیعی این دو جرم مهم آسمان زمین منافات داشته، لذا آن را شوم می‌پنداشتند. ولی اكنون این پدیده فرصت زیبایی است تا انسان‌ها را با این طبیعت فرموش شده آشتی دهد.
نوشتن پیش‌گزارش كار مرسومی است كه در جامعة نجوم آماتوری برای رد و بدل كردن یك‌سری اطلاعات پیش‌رصدی ارزشمند انجام می‌شود. در گرفت‌های ماه و خورشید نیز وضعیت به همین منوال است و اگر دقت كنید بولتن‌های مفصلی در دنیا برای آن تهیه می‌شود.حال تصمیم داریم تا در این پیش‌گزارش اطلاعات جامعی را از دو پدیدة جذاب كسوف و خسوف كه در اسفند ماه 1385 در پیش داریم، در اختیار علاقه‌مندان به این پدیده‌های طبیعی قرار دهیم. امید است تا مورد پسند علاقه‌مندان قرار گیرد
.
كسوف و خسوف چگونه رخ می‌دهد؟

همان‌طور كه می‌دانید اجسام اطراف ما دو حالت دارند. یا منیر هستنید و از خود نور ساطح می‌كنند و یا غیرمنیر هستند و نور اجسام منیر اطراف خود را منعكس می‌كنند و از طریق نور آن‌ها سایه تولید می‌كنند. در فضای منظومة شمسی، خورشید پرتو افشانی می‌كند و اجسام كدری مانند ماه و زمین نور آن را باز تابش می‌كنند و در خلاف جهت تابش آن سایه نیز تولید می‌كنند. زمین در مداری بیضی شكل به دور خورشید می‌گردد كه از دید ناظرین بر روی سطح آن به نظر خورشید در حال چرخش است؛ این مدار در اصطلاح دایرة‌البروج (دایره انقلاب خورشیدی) نام دارد. ماه نیز در مداری بیضی شكل به دور زمین می‌گردد. حال در این صورت اگر ماه از فضای بین خورشید و زمین عبور كند سایه ماه بر زمین می‌افتد و كسوف روی می‌دهد و اگر زمین در بین ماه و خورشید قرار گیرد سایه زمین بر ماه می‌افتد و شاهد یك خسوف خواهیم بود. اما فاصلة زمین از خورشید آن‌قدر كم است كه ما ابعاد خورشید را می‌توانیم تشخیص دهیم. لذا علاوه بر سایه، نیم‌سایه نیز در اطراف ماه و زمین به‌وجود می‌آید.





چرا در هر ماه شاهد گرفت نیستیم؟

صفحة مداری ماه و زمین منطبق بر هم نیستند و به اندازه‌ی 2/5 درجه با یكدیگر فاصله دارند. پس این دو صفحه در دو نقطه همدیگر را قطع می‌كنند كه در اصطلاح به گره‌های صعودی (زمانی كه ماه در حال رفتن از جنوب دایرة‌البروج به شمال آن است) و نزولی (زمانی كه ماه در حال رفتن از شمال دایرة‌البروج به جنوب آن است) مشهورند. در واقع اگر یكی از گره‌ها در میان زمین و خورشید و ماه نیز همزمان در پایان ماه قمری باشد، شاهد یك كسوف خواهیم بود. و همزمان اگر ماه در حالت بدر باشد در گرة مقابل شاهد یك خسوف خواهیم بود. قطر زاویه‌ای ماه و خورشید در آسمان 5/0 درجه قوسی است و حال اگر صفحة مداری ماه بر صفحة مداری زمین منطبق بود یا زاویه‌ای كمتر از نیم‌درجه داشت، آنگاه ما هر ماه شاهد یك خسوف در وسط و یك كسوف در پایان ماه قمری بودیم.






ولی این گره‌ها به دلیل حركت زمین به دور خورشید جای ثابتی در آسمان ندارند. در واقع ماه زمانی‌كه در مدت 21222/27 (ماه گره‌ای) یك دور كامل به گرد مدار خود می‌چرخد، در این مدت خورشید در آسمان زمین تقریباً به اندازه‌ی 30 درجه جابه‌جا شده است و ماه ناچار است كه دو روز دیگر وقت صرف كند تا به خورشید برسد كه این مدت به طور متوسط برابر 53056/29 (ماه هلالی) است. با توجه به این مسأله، گره‌های ماه از دید ناظرین بر روی زمین حركت قهقرایی (پس‌رونده) پیدا می‌كنند و این گره‌ها هر ماه حدود 30 درجه در آسمان به سمت غرب حركت می‌كنند. به وضوح مشخص است كه در عرض گذشت شش ماه گره‌ها دوباره در امتداد زمین و خورشید قرار می‌گیرند و تنها كافی است كه ماه در نزدیگی یكی از گره‌ها باشد تا حداقل یك كسوف و یك خسوف را شاهد باشیم
.





این نظم در رخ دادن گرفتگی باعث به وجود‌آمدن دوره‌های منظمی در تكرار گرفتها می‌شود. این دوره‌ها ممكن است كوتاه و یا طولانی باشد. دوره‌های كوتاه مدت عبارتند از 1- دورة رشته‌ای و 2- دورة 47 ماه قمری. و دوره‌های بلند مدت عبارتند از: 1- دورة ساروس (Saros) و 2- دورة اینكس (Inex). این دوره‌ها از نظم كوتاه و طولانی حاصل از حركت گره‌ها ایجاد می‌شود. حال بهتر است كه با تعدادی از این دوره‌ها آشنا شویم
.
دوره‌ی كوتاه مدت رشته‌ای

این دوره را در واقع زیر مجموعة دروه‌های ساروس و اینكس می‌نامند. این مجموعه نظمی جالب دارد كه هر شش ماه قمری تكرار می شود. در واقع این مجموعه كوتاه‌ترین دوره را برای تكرار گرفتگی بیان می‌كند. (5 Inex-8 Saros=6)

روز 8794365/176=5/6×212221/27

روز 183534/177=6×530589/29

روز 304/0= 8794365/176- 183534/177

درجه 022/4=212/27÷360×304/0

برای مثال در خورشید‌گرفتگی هر رشته‌ی این مجموعه با یك كسوف جزئی در یكی از قطبین زمین آغاز می‌شود و كسوف بعدی در گرة مخالف و در سوی دیگر قطبین زمین كار را ادامه می‌دهد و هر یك از این دو گره رفته رفته به استوا نزدیكتر شده و پس از عبور از استوا در سوی مخالف قطبین زمین به پایان می‌رسد. چون در هر گرفت، گره به مقدار 022/4 درجه به سمت شرق حركت می‌كند پس دیری نمی‌پاید كه با حدود 8 تا 9 گرفت، رشته به سرعت تمام می‌شود و چون حركت گره جلورونده است پس نزدیك به اتمام یا بعد از اتمام رشته، دورة بعدی یك ماه زودتر آغاز می‌شود كه در تقویم قمری به طور واضح مشهود است. در این جابه‌جایی رشته، ممكن است باعث شود كه در عرض یك ماه دو گرفت داشته باشیم و در واقع چون جایه‌جایی شش ماه بعد در گره مخالف رخ می‌دهد پس ممكن است در یك سال قمری چهار كسوف یا خسوف رخ دهد. در هر رشته، معمولاَ ابتدا با چند كسوف غیر مركزی (جزئی و نیمسایه‌ای) آغاز می‌شود و سپس رشته به طرف كسوف‌های مركزی (كلی و حلقوی) پیش می‌رود و سپس رشته با چند كسوف غیر مركزی پایان می‌یابد. حتی اگر در آغاز و پایان رشته شاهد كسوف مركزی باشیم آن كسوف در قطبین زمین رخ می‌دهد. در جدول زیر حركت رشته‌ای را در دوره‌های ساروسی مشاهده می‌كنید.
ساروس‌های پیر در بالا، ساروس‌های میان‌سال در وسط و ساروس‌های جوان در پایین جدول قرار دارند. جال‌است بدانید كه با گذشت 5 رشته یك دورة ساروس تكرار می‌شود
.







دروه‌ی بلند‌مدت ساروس:
در دوره‌ی ساروس بعد از سپری شدن 223 ماه قمری و 242 ماه گره‌ای، گره‌ی صعودی و نزولی تقریباً در مكان سابق خود در فضا قرار می‌گیرند.

روز 357/6585=242×212221/27

روز 321/6585=223×530589/29

روز 036/0= 322/6585- 357/6585

درجه 478/0=212/27÷360×035/0

در واقع در یك دوره‌ی ساروسی كه 03/18 سال شمسی (تقریباً 18 سال و 10 یا 11 روز و 8 ساعت) طول می‌كشد، خط گره به دلیل پیشی گرفتن ماه گره‌ای از ماه هلالی با اختلاف 478/0 درجه به سمت شرق جابه‌جا می‌شود و با اختلاف 8 ساعت، باعث جابه‌جایی 120 درجه‌ای مسیر گرفت به سمت غرب بر روی زمین می‌شود. در یك دوره‌ی ساروسی مربوط به كسوف، اگر ماه در گره‌ی صعودی باشد كسوف از قطب جنوب زمین با چند كسوف جزئی كار خود را آغاز می‌كند و بعد از گذشت 69 تا 83 گرفت در قطب شمال زمین كار خود را به پایان می‌رساند و متعاقباً در گره‌ی نزولی برعكس این حالت رخ می‌دهد و با این حساب هر دوره ساروسی تقریباً عمری بین 1200 تا 1500 سال دارد. برای نمونه در تصویر زیر دوره‌ی ساروس 139 (كسوف 09 فروردین 1385 از این چرخه است) را مشاهد می‌كنید كه گرفت‌های مركزی آن، چگونه طی 1262سال كره‌ی خاكی ما را در می‌نوردد.



دوره‌ی بلند‌مدت اینكس:
این دوره در قبال دوره‌ی ساروس از شهرت بسیار پایین اما از دقت بیشتری برخوردار است و توسط «ون دنبرگ» كشف شده است و برتری آن این است كه هر دو گره‌ی صعودی و نزولی را پوشش می‌دهد. این دوره بعد از سپری شدن 358 ماه قمری و 5/388 ماه گره‌ای یكی در میان در دو گره‌ی متفاوت روی می‌دهد.

روز 948/10571=5/388×212221/27

روز 951/10571=358×530589/29

روز 003/0= 948/10571- 951/10571

درجه 040/0=212/27÷360×003/0

در واقع بر عكس دوره‌ی ساروس هر كسوف در این رشته به اندازه‌ی 040/0 به سمت شرق جابه‌جا می‌شود (حالت پیش‌رونده). این مقدار برابر 945/28 سال شمسی (28 سال و 344 روز و تقریباً 23 ساعت) است. در یك دوره‌ی اینكس كسوف‌ها دقیقاً یكی در میان در دو قطب مخالف زمین تكرار می‌شوند. در واقع این مجموعه از ابتدا از قطبین زمین با حدود 140 كسوف جزئی آغاز می‌شود و پس از حركت به سمت استوا و مركزی شدن كسوف، در حدود 250 كسوف به سمت استوا روی می‌دهد و پس از آن، مجموعه با 250 كسوف مركزی دیگر دوباره به سمت قطبین بر می‌گردد و سپس دوباره به سمت استوا تغییر مسیر داده و با 140 كسوف جزئی به پایان می‌رسد. به دلیل حركت بسیار آهستة گره‌های این چرخه (040/0 درجه) در هر دوره، تناوب فوق به قدری وسیع است كه می‌تواند بسیاری از دوره‌های ساروسی را در خود جای دهد. در مجموع دوره‌ی اینكس می‌تواند حاوی 780 كسوف باشد كه عمری بالغ بر 23 هزار سال خواهد داشت! در جدول زیر كه توسط «ون دنبرگ» تهیه شده در ستون‌های عمودی دوره‌های ساروس و در ستون‌های افقی دوره‌های اینكس قرار دارد. با دو خط وصل شده نیز می‌توانید دورة رشته‌ای را در این جدول بیابید.








«
ون دنبرگ» در تحقیقات خود متوجه شد كه به طور متوسط ابتدای هر دوره‌ی اینكس (هر 29 سال یك‌بار) یك ساروس جدید شكل می‌گیرد.

                                                                   


  • آخرین ویرایش:-
نظرات()   
   
foot problems
دوشنبه 27 شهریور 1396 01:05 ب.ظ
Unquestionably believe that which you said. Your favorite justification seemed to be on the internet
the easiest thing to be aware of. I say to you, I definitely get irked while people think about worries that they just do not know
about. You managed to hit the nail upon the top as well
as defined out the whole thing without having side effect , people could
take a signal. Will likely be back to get more. Thanks
http://accessibleacne997.jimdo.com
یکشنبه 15 مرداد 1396 02:40 ب.ظ
Howdy! I could have sworn I've visited this blog before
but after browsing through a few of the posts I realized it's new to me.

Anyways, I'm definitely happy I came across
it and I'll be book-marking it and checking back regularly!
Foot Pain
شنبه 14 مرداد 1396 05:16 ق.ظ
I loved as much as you will receive carried out right here.
The sketch is tasteful, your authored subject matter stylish.
nonetheless, you command get got an nervousness over that you wish be delivering the following.
unwell unquestionably come further formerly again as exactly the same nearly a lot often inside case you shield this hike.
charlenakylie.hatenablog.com
جمعه 13 مرداد 1396 11:54 ق.ظ
That is a good tip especially to those new to the blogosphere.
Brief but very accurate information… Appreciate your sharing this one.
A must read article!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر